Genel 08 EKİM 2008 / 09:08

Yeni Çin olma yolundaki Vietnam bilişimle büyüyor

Çin’in yolunda giden bir ülke daha var. O ülke çok değil, 40 yıl önce büyük savaş acıları ve yıkımları yaşamış Vietnam. Vietnam aynı Çin gibi serbest piyasa sosyalizmi (ya da devlet kapitalizmi) anlayışını benimsiyor ve büyüyor. Bu büyümede bilişim sektörünün stratejik önemi bulunuyor.

Çin’in yolunda giden bir ülke daha var. O ülke çok değil, 40 yıl önce büyük savaş acıları ve yıkımları yaşamış Vietnam. Vietnam aynı Çin gibi serbest piyasa sosyalizmi (ya da devlet kapitalizmi) anlayışını benimsiyor ve büyüyor. Bu büyümede bilişim sektörünün stratejik önemi bulunuyor.


Vietnam, Güneydoğu Asya’da, Çinhindi Yarımadası’nın doğusunu kaplayan bir ülke. Uzun dar bir kara parçası üzerinde yer alan Vietnam’ın tarihi acılarla ve savaşlarla dolu. 60’lı ve 70’li yıllara damgasını vuran Vietnam Savaşı, dünya tarihinin belki de en büyük acılarının çekildiği savaşlarından biri oldu. Kuzey Vietnam ve Güney Vietnam olarak iki ayrı cumhuriyete bölünmüş olan ülke, 1976’da birleşti. Bu ülke artık o eski savaş günlerinden uzaklaşıyor. Vietnam ekonomisi, 1986 yılında başlayan reform sürecinden bu yana önlenemez bir yükseliş yaşıyor. Büyüme hızı son 20 yılda her yıl artıyor.


Vietnam'da Çin’in Deng Xiaoping dönemindeki reform tavrının adeta kopya edildiği söylenebilir. Vietnam ve Çin’deki geçişle Rusya ve Doğu Avrupa arasındaki geçiş arasında büyük farklar var. Rusya ve Doğu Avrupa, ekonomiyi ve siyaseti aynı anda açtı, toplumun çöküşü hızlı oldu. Çin ve Vietnam’daki durum ise adım adım geçiş olarak adlandırılıyor. Bu iki ülkede sistem “serbest piyasa sosyalizmi” olarak tanımlanıyor. Ya da bir devlet kapitalizmi diyebiliriz. Vietnam’da Çin’de de olduğu gibi, KİT’lerin ekonomideki payı hala büyük ve serbest piyasa olarak adlandırılan düzen üstünde devletin sıkı denetimi var. Ayrıca, özelleştirmeden sonra devlet denetimini sağlamak üzere, devletin eski KİT’ler üstündeki payı yüksek tutuluyor. Türkiye’deki durumun tersine devlet, yalnızca zarar eden KİT’ler özelleştirmeye açılıyor. Vietnam, 1976’dan beri IMF ve Dünya Bankası üyesi. 2006’da ise Dünya Ticaret Örgütü’ne üye oldu. Bu üç kurumun, Vietnam hükümetiyle yakın ilişkileri var ama hükümet, bu üç kurumun önerilerini tümüyle uygulamıyor ve hızlı değil usul usul değişme yanlısı.


Yükselişin itici gücü bilişim


Bu büyük yükselişte bilişim teknolojileri de kritik bir role sahip. Gelin isterseniz önce Vietnam’da devletin BT’yi stratejik bir sektör haline getirme aşamalarını anımsayalım. 1993’te Vietnam hükümeti, ülkede bilişim sektörünü stratejik bir sektör ve dönüşümün itici gücü haline getirecek planlarını uygulamaya koydu. 1999’a kadar olan 6 yıllık dönemde özellikle BT konusunda eğitim ön plana çıkarıldı. Ülke çapında 15 büyük okulda BT eğitim programları başlatıldı. Bu programlar her yıl 3 bin 500 nitelikli mezun verdi. Vietnam 1998’de ilk yerel PC markasını üretti. Bu cihazlar PC pazarında yüzde 75 gibi büyük bir paya sahip oldu. Yine 30’a yakın donanım üreticisi ve 30 yazılım şirketi de bu dönemde faaliyete geçti. Yazılım sektöründe çalışan kişilerin sayısı arttı. Mayıs 2000’de Saigon Yazılım Parkı, Mart 2001’de Quang Trung Software City açıldı. Bu merkezlerde teknoloji şirketleri yer aldı, yatırımları ve projeleri teşvik edildi, yüzlerce kişi istihdam edildi. 2005’te bu merkezlerdeki toplam çalışan sayısı 5 bine ulaşmıştı. 2001-2005 yılları arasında hükümet, yeni bir BT gelişim planını yürürlüğe koydu.


2003 yılında “Vietnam Science and Technology Development Strategy by 2010 - 2010 yılı Vieetnam Bilim ve Teknoloji  Gelişimi Stratejisi” açıklandı. Bu strateji programında ülkede inovasyon ve Ar-Ge konusunda 2010’a kadar gerçekleştirilmesi hedeflenenler açıklandı. Ayrıca yabancı bilişim şirketleri de Vietnam’a yatırım yapma konusunda çeşitli teşviklerle cesaretlendirilmeye çalışıldı.





Dünyanın en hızlı gelişen ikinci telekom pazarıVietnam telekom pazarının 2005’teki hacmi 2 milyar dolar idi. 2001 ve 2004 yılları arası sektör, yüzde 50’lik ortalamalarla büyüdü. Vietnam’da şu anda da telekom sektörü en hızlı gelişen sektörler arasında. Vietnam’ın 2010 itibariyle 46 milyon mobil kullanıcıya sahip olacağı, bunun 2007’e göre yüzde 270’lik bir artışa tekabül edeceği belirtiliyor.  The International Telecommunication Union (Uluslararası Telekom Birliği) Vietnam’ı Çin’den sonra dünyanın en hızlı gelişen ikinci telekom pazarı olarak işaret ediyor.


Dışkaynak merkezi olmak


Vietnam’da yerel şirketler dışkaynak konusunu önemli bir hedef olarak belirlediler. 2000’den bu yana şirketler bazı servis ve hizmetleri sunmaya başladılar. Vietnam o günden bu yana hedeflerinin arasına bölgesel bir offshore merkezi olmayı da koymuş durumda. Vietnam’ın dışkaynak konusunda en başarılı olduğu pazar olarak şu an Japonya gösteriliyor. Diğer büyük pazarlar ise ABD ve gelişmiş Avrupa ülkeleri. Ülkede 2007’de dışkaynak gelirleri yaklaşık 500 milyon dolar olarak gerçekleşmiş. Honda gibi birçok büyük küresel şirket, BT servislerini Vietnam’a dışkaynak yoluyla aktarmış durumda. Vietnam’ın önümüzdeki birkaç yılda Çin ile birlikte bölgenin en önemli iki dışkaynak merkezinden biri olabileceği konuşuluyor. Vietnam hükümeti ayrıca dış ülkelerde çalışan ve belli mevkilere gelmiş eğitimli ve deneyimli Vietnamlı vatandaşları da ülkeye dönme veya ülkeye yatırım yapma konusunda teşvik etmeyi amaçlıyor. Vietnam hükümetinin stratejik olarak gördüğü bir diğer segment ise yazılım pazarı. Bu pazarın diğer sektörlerin de gelişimini tetikleyeceği düşünülüyor; özellikle de kamu, finans ve telekomda.


Genç nüfus en büyük güvence kaynağı


Vietnam’ın bilişimle ilgili hedeflerinde kuşkusuz en güvendiği şey de genç nüfusu. Vietnam’ın yaklaşık 86 milyonluk nufusunun yüzde 60’ı gibi yüksek bir oranının 25 yaş ve altı olması büyük bir potansiyele işaret ediyor. Üniversite mezunlarının yüzde 83’ü fen bazlı bölümlerden mezun ve teknik bilgileri yüksek, teknolojiye yatkın bir nesil yetişiyor. Genç nufus teknoloji ürünlerine ve yeni teknolojileri de yoğun ilgi duyuyor. 60’a yakın üniversite ve kolejin BT ile ilgili bölümleri var, her yıl 15 bin BT mühendisi arenaya çıkıyor. Hükümet BT eğitimi konusuna ilgisini de sürekli artırıyor. 2020’den önce 1 milyon BT çalışanına ulaşılması hedefleniyor. Yazılım mühendisleri konusunda özellikle 10 yıllık dönemde dünyanın en önemli 5 ülkesinden biri haline gelmek amaçlanıyor. Çin’den sonra bölgesinin en hızlı büyüyen ikinci ekonomisine sahip olan Vietnam’da geliri artan orta sınıf, bilgisayar, cep telefonu ve iPod gibi ürünlere daha fazla para harcıyor. Hanoi ve Ho Chi Minh şehirlerinde bilgisayar penetrasyonu yüzde 50’lere varıyor. Vietnam’da 2007 başı itibariyle 15 milyon internet kullanıcısı vardı. Bu nufusun yüzde 20’sine denk geliyor. 2000’de Vietnam’da 200 bin internet kullanıcısı vardı. Tüm bu veriler Vietnam’ı dünyada bilişim sektörünün yıldızlarından biri konumuna getiriyor, ayrıca büyük teknoloji şirketlerinin ilgisini de bu pazara yöneltiyor.


KOBİ’lerin teknoloji yatırımlarının artışında Asya’da lider


Asya’da Singapur, Malezya, Endonezya, Tayland, Filipinler ve Vietnam’ın yer aldığı bölgede KOBİ’ler 2007’de 12,5 milyar dolarlık BT yatırımı yaptılar. Bir önceki yıla göre yatırımlar yüzde 17 artmıştı. Bu listede en hızlı gelişme gösteren ülke ise Vietnam oldu. Vietnam’da 2007 sonunda KOBİ’lerin BT yatırımları yüzde 24 oranında arttı. Şu an halen KOBİ BT pazarını domine eden üç ülke Endonezya, Malezya ve Singapur (yüzde 66’lık bir oranla) ama Vietnam’ın payı yıldan yıla artıyor. Üretim sektörü, KOBİ’lerin BT yatırımlarında başı çeken sektör. AMI Partners araştırma şirketinin tahminine göre, Vietnam’da KOBİ’lerin 2008 sonu itibariyle BT yatırımlarının hacminin 1,4 milyar dolar olması bekleniyor. Toplam BT harcamalarının yüzde 75’e yakın bölümü KOBİ’lerden gelecek, üretim sektörünün bu harcamalarda oranı yüzde 45 olacak. Bu harcamalarda masaüstü ve dizüstü bilgisayarların domine edici konumu devam edecek. Depolama ve güvenlik harcamaları da artış gösterecek.


Yabancı yatırımlar artıyor




 Vietnam’ın avantajları- Büyük bir genç nufusa sahip olması.- Devletin bilişime yoğun desteği ve teşviği.- Sürekli gelişen eğitim sistemi.- KOBİ’lerin bilişime artan ilgisi.

Vietnam’ın Dezavantajları- Nitelikli emek açığı. İşgücü, halen daha çok kırsal nitelikler taşıyor.- Nitelikli yönetici açığı da büyük bir sorun. Bir kısım nitelikli yönetici yurtdışında çalışıyor.-  Pazarın güvenlik konusunda farkındalığı halen yetersiz. Güvenlik sorunları yaşanıyor.  - Vietnamlı şirketlerin sermaye ve finansal kaynak sıkıntıları.- Daha profesyonel çalışma koşulları, özellikle danışmanlık şirketleri yetersiz.  - Bürokrasi bazen gelişmeye engel teşkil edebiliyor.


Vietnam’a yabancı yatırımcıların ilgisi de artıyor. 2007’de Intel 300 milyon dolarlık bir yatırım yaptı. Yine 2007’de ABD’li Global Equipment Services (GES) şirketi HCM City Hi-Tech Park’ta 36 milyon dolarlık bir yatırımla bir yüksek teknoloji merkezi inşa etme yatırımına girişti. 2008 yılı içinde Ericsson, Hanoi Telecom’un mobil ağını modernleştirmek ve geliştirmek amacıyla 450 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. Üç yıllık idari hizmet anlaşması kapsamında, Ericsson alan işlemleri ve destek servisleri dâhil olmak üzere Hanoi Telecom mobil ağının yönetim, işlem ve ağ tasarımından sorumlu olacak. Teknik destek ve ağ işletimi için Ericsson, Hanoi ve Ho Chi Minh şehirlerinde işletimlerini büyütmeyi ve Danang’da yeni bir ofis açmayı planlıyor. Bir haber de finans sektöründen; HSBC ve Standard Chartered Bank (SCB) Vietnam Devlet Bankası'ndan Vietnam’da banka açmak için onay aldılar. Bunlar bir komünist ülkede açılacak olan tamamı yabancılara ait ilk bankalar olacak. HSBC Vietnam yasal sermaye olarak 183 milyon dolar, SCB ise 61 milyon dolara sahip olacak. Bankalar işlemlerini 12 ay içerisinde başlatacak.


 


* BThaber'in 690. sayısında yayınlanmıştır.